Transmissieberekening: wat is het en hoe werkt het?

Dezelfde woonoppervlakte betekent niet automatisch dezelfde warmtebehoefte. Een slecht geïsoleerde hoekwoning verliest op een koude dag veel meer warmte dan een even grote tussenwoning met HR++-glas en goede dak- en vloerisolatie. Alleen naar het aantal vierkante meters kijken is daarom onvoldoende als je bijvoorbeeld het vermogen van een warmtepomp of radiatoren wilt bepalen.

Een transmissieberekening maakt dat verschil meetbaar. Per bouwdeel – zoals muren, ramen, deuren, vloer en dak – wordt berekend hoeveel warmte verloren gaat bij een bepaald verschil tussen de binnen- en buitentemperatuur. Door die uitkomsten bij elkaar op te tellen, ontstaat het totale transmissieverlies van een ruimte of woning.

Warmteverlies door ventilatie en kieren valt niet onder het transmissieverlies. Dat wordt meegenomen in een uitgebreidere warmteverliesberekening. Hieronder lees je welke gegevens voor een transmissieberekening nodig zijn, hoe de basisformule werkt en waar een eenvoudige eigen berekening tekortschiet.

Waarvoor gebruik je een transmissieberekening?

Een installateur gebruikt een transmissieberekening om per ruimte vast te stellen hoeveel warmte de verwarming op een koude dag moet leveren. Dat is nodig bij het kiezen van het vermogen van een warmtepomp of cv-ketel en bij het dimensioneren van radiatoren of vloerverwarming. Alleen de woonoppervlakte zegt daarvoor te weinig. Een slaapkamer met twee buitenmuren en een groot raam verliest meer warmte dan een even grote kamer tussen verwarmde ruimtes.

De berekening maakt ook zichtbaar via welke bouwdelen de meeste warmte verdwijnt. Blijkt het verlies via het dak of de ramen relatief groot, dan kan betere isolatie het benodigde verwarmingsvermogen verlagen. De transmissieberekening laat alleen niet zien welke soort isolatie het meeste rendement oplevert. Daarvoor moet je ook kijken naar de kosten, de mogelijke energiebesparing en de bestaande staat van de woning.

Een eenvoudige berekening kan helpen om de werking te begrijpen. Bij het kiezen of aanpassen van een verwarmingsinstallatie is een professionele transmissieberekening verstandiger. Verkeerde aannames over temperaturen, oppervlakten of isolatiewaarden kunnen de uitkomst flink vertekenen.

Wat is het verschil met een warmteverliesberekening?

De termen transmissieberekening en warmteverliesberekening worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde. Een transmissieberekening kijkt alleen naar warmte die via de gebouwschil verdwijnt. Het gaat dan om muren, ramen, deuren, vloeren en daken.

Een warmteverliesberekening gaat verder. Daarin wordt het transmissieverlies gecombineerd met warmteverlies door ventilatie en ongecontroleerde luchtstromen via naden en kieren. Die totale uitkomst is nodig om te bepalen hoeveel verwarmingsvermogen een ruimte op een koude dag nodig heeft.

Betere isolatie verlaagt dus het transmissieverlies, terwijl luchtdicht bouwen en gecontroleerd ventileren invloed hebben op de overige warmteverliezen. Pas wanneer beide onderdelen zijn meegenomen, ontstaat een betrouwbaar beeld van de totale warmtevraag.

Hoe bereken je het transmissieverlies van één bouwdeel?

Voor een vlak bouwdeel, zoals een buitenmuur, raam of dak, begint de berekening met deze formule:

Φ = U × A × ΔT

Daarbij staat:

• Φ voor het warmteverlies in watt;
• U voor de U-waarde van het bouwdeel in W/(m²·K);
• A voor de oppervlakte van het bouwdeel in vierkante meters;
• ΔT voor het verschil tussen de binnen- en buitentemperatuur.

Stel dat een buitenmuur een oppervlakte heeft van 10 m² en een U-waarde van 0,30 W/(m²·K). Bij een binnentemperatuur van 20 graden en een buitentemperatuur van 0 graden is het temperatuurverschil 20 graden. Het transmissieverlies van deze muur is dan:

0,30 × 10 × 20 = 60 watt

Voor de hele ruimte moet deze berekening worden herhaald voor alle buitenmuren, ramen, deuren, vloeren en daken. Daarna tel je de uitkomsten bij elkaar op. Een bouwdeel met een tweemaal zo hoge U-waarde verliest bij dezelfde oppervlakte en hetzelfde temperatuurverschil ook tweemaal zoveel warmte.

Hoe wordt de U-waarde bepaald?

De dikte van een muur zegt op zichzelf nog niet hoe goed die muur isoleert. Twee muren met dezelfde dikte kunnen door het gebruikte materiaal een heel verschillende U-waarde hebben. De U-waarde geeft aan hoeveel warmte per vierkante meter verloren gaat bij één graad temperatuurverschil. Hoe lager de waarde, hoe beter het bouwdeel isoleert.

Voor een gesloten bouwdeel, zoals een muur of dak, kan de U-waarde vereenvoudigd worden berekend met:

U = 1 / (Rsi + Rc + Rse)

Hierbij staat:

• Rsi voor de warmteovergangsweerstand aan de binnenzijde;
• Rc voor de warmteweerstand van alle materiaallagen samen;
• Rse voor de warmteovergangsweerstand aan de buitenzijde.

De Rc-waarde ontstaat uit de dikte en warmtegeleiding van iedere afzonderlijke materiaallaag. Bij een spouwmuur tellen bijvoorbeeld het binnenblad, de isolatie, de luchtspouw en het buitenblad mee. Voor ramen, kozijnen en deuren gebruik je doorgaans de U-waarde die de fabrikant voor het complete product opgeeft.

Bij een bestaande woning is niet altijd bekend uit welke lagen een muur, vloer of dak precies bestaat. Een geschatte U-waarde kan dan bruikbaar zijn voor een eerste indruk, maar maakt de uitkomst minder betrouwbaar. Dat is belangrijk, want een fout in de U-waarde werkt rechtstreeks door in het berekende warmteverlies.

Kun je zelf een transmissieberekening maken?

Met de basisformule kun je globaal berekenen hoeveel warmte één muur, raam of ander bouwdeel verliest. Dat is vooral nuttig om te zien wat een groter oppervlak of een betere U-waarde met het warmteverlies doet. Voor het bepalen van het benodigde verwarmingsvermogen is zo’n losse berekening niet voldoende.

Een volledige berekening wordt per ruimte gemaakt en houdt ook rekening met aansluitingen tussen bouwdelen, aangrenzende onverwarmde ruimtes en vloeren die aan de grond grenzen. Ventilatie en lucht die via kieren binnenkomt, worden vervolgens meegenomen in de bredere warmteverliesberekening.

Wil je een warmtepomp, radiatoren of vloerverwarming laten dimensioneren? Laat de uiteindelijke berekening dan controleren door een deskundige. Een te lage uitkomst kan ervoor zorgen dat een ruimte op koude dagen niet warm genoeg wordt. Een te ruime inschatting kan leiden tot een installatie die groter en duurder is dan nodig.